Posuđeno vrijeme

Izložba fotografije Faruka Ibrahimovića u organizaciji Bošnjačke nacionalne zajednice za grad Zagreb i Zagrebačku županiju. Otvorenje izložbe biti će 12. listopada 2012. godine u 19:00 sati u Galeriji Bošnjačke nacionalne zajednice za grad Zagreb i Zagrebačku županiju, Ilica 54, Zagreb.

Fotografija Faruk Ibrahimović

Tekst kataloga

    Nadgrobnici, ma kakvog oblika bili i ma kome bili namijenjeni, imaju jednu poruku za nas žive: Sjeti se smrti! Zastajemo pred njima, dotičemo ih rukom, a u duši čujemo njihov nijemi elegični poj: Sjeti se smrti!, Sjeti se smrti!

    Nišani kao da imaju jedan refren više: građeni od kamena, ne zatomljuju svoj govor u vremenu, dugotrajniji su, drevniji, oglašavaju se kamenom bjelinom i ne daju se ušutjeti i onda kada zarastu u trnjake. Prokidaju mrežu zatravljenosti, bjelasaju kao suza, kao doziv.

    Nišane su u Bosnu donijeli Turci. To je misao Šefika Bešlagića čiju je povijesnu karakterologiju temeljito obradio u svojoj studiji „Nišani XV i XVI vijeka u Bosni i Hercegovini“. On je načinio čitavu skalu uticaja koji su imali svoga odraza u formuliranju bića nišana prije nego što su ga preselili u naš prostor.

Fotografija Faruk Ibrahimović

    Međutim, kada se nišan udomaćio u našem prostoru, kada ga je naš čovjek prihvatio kao svoj način iskazivanja poštovanja prema svojim mrtvim precima, on ga nije više puštao da, kao ogoljeli stub, stoji iznad onoga u čiju je počast postavljen, nastojao je da u njega ugradi znatno više od svoje poklonjenosti umrlome, nastojao da se u nišanu očituje ljubav i pažnja, neprebol zbog kojega je i postavljan na uzglavlje. Čak, i više od toga: želio je da se i sam pokojnik osjeti prisutnim u vremenu i prostoru i nakon njegovog preseljenja na drugi svijet (Ahiret). Kameni stub je postao otvorena knjiga koja se i modelirala prema prethodnim zamislima, ali i u čije su stranice ugrađivani elementi koji su trebali da posvjedočuju punu istinu o pokojniku dok je zemljom hodio. Mogli su Turci sve to donijeti sa sobom iz svoje prapostojbine, ali je bosanski čovjek mogao to naslijediti i od svojih predaka, od onih koji se iznad umrlih podizali nadgrobne humke, „Kuće“, Kame ili Stećke! Brojne su podudarnosti između motiva koje srećemo na stećcima i vidimo na nišanima! I o ovome je temeljitu sliku ponudio Šefak Bešlagić. Obilazio je brojna mezarja po Bosni i Hercegovini i zapisivao ono što je sretao na njima. Neki od tih nišana su uistinu reprezentativni. Jedan od njih se nalazi u selu Bakićima kod Olova, osamljen, prilično velik i obilato ukrašen, dat kao kvadratična visoka prizma „koja se prema gore postepeno sužava, zatim prelazi u piramidalni krov sa ovećom kuglom na vrhu“. Svojom impozantnošću, našu pažnju plijeni i nišan, sada prenesen u Zemaljski muzej, a bio je podignut na Petrovu polju kod sela Brankovića i posvećen Mahmutu Brankoviću. Visok je oko tri metra.

Fotografija Faruk Ibrahimović

    Znanstvenici su se posebno orijentirali na izučavanje likovnih rješenja na nišanima, posebno životinja, pa i čovjeka, s obzirom na uvriježeno mišljenje da je u islamu zabranjeno prikazivanje živog svijeta (Šefik Bešlagić je evidentirao 19 ljudskih predstava!). Ali, nišani nisu pobuđivali samo interes znanstvenika, već i brojnih umjetnika – slikara. Možda je najizoštreniju viziju nišana kao likovnog motiva, iskazao slikar Seid Hasanefendić.
    Faruk Ibrahimović ispisuje novo poglavlje u opstojnosti nišana. U njihov misterij on ulazi sa svojim – fotografskim aparatom! I otkriva u duši nišana jednu drugu i drugačiju energiju njihove opstojnosti i njihove izražajnosti koja se i nije mogla drugačije dosegnuti nego fotografskim aparatom. Samo, taj fotografski aparat je svoju mehaničnost podredio duhovnoj snazi Faruka Ibrahimovića, ili bi se, možda, smislenije moglo reći: Faruk Ibrahimović je rastvorio njegovu mehaničnost i u njega uselio sebe, uselio svoju dušu, svoj um, i time su zamijenili uloge: fotografski aparat je ostao samo arbiter u jednom stvaralačkom činu, a Faruk Ibrahimović je postao njegova izražajna moć. Ta izražajna moć prozire predmetni svijet, otklanja iz njega puku usmjerenost da bi ga zamijenio onim čudesnim duhovnim vibracijama kojima se predmetni svijet transformira u višu sferu, sferu u kojoj predmetnost gubi svoja svojstva pukog uprizorenja i preobražava se u – metaforu. Uprizorenje prestaje biti reprodukcija stvarnosnog, ono sebe produkuje u više stanje. Faruk Ibrahimović je u svakom uprizorenju dokučio upravo tu produkcionu energiju koja stvari realnog svijeta prevodi u govor uzvišenog, memorijalno se uzdiže do metafizičke značenjske potentnosti.

Fotografija Faruk Ibrahimović

    Kako to uspijeva?
    Odnos je osnovna komponenta kojom Faruk Ibrahimović transformira realni svijet u svijet svoje imaginacije. Tim odnosom sebe i svoga fotografskog aparata on je izveo prvi čin imaginativnog preinačenja. Taj odnos se ne može jednostavno objasniti i to je ono što zovemo – talentom. To je moć uticaja unutarnjom snagom na stvari da gube svoju ustaljenu prirodu, da se u njihovom biću razbudi tajanstveni krvotok i da progovore jezikom koji je tvorac nišana ugradio u njega kao intencijalnu mogućnost, onu mogućnost koju smo i mi samo doslućivali doživljavanjem onog nijemog elegičnog šapata koji je odzvanjao u našoj duši: Sjeti se smrti! Ali, u tome šapatu je Faruk Ibrahimović prepoznao i mnogo više – onu kozmološku silu koja upravlja svijetom, obogaćuje ga i prevodi u stanje misterija, drugačijeg poretka, u kome kozmos postaje živa supstanca doslućene mistične energije nišana.

Fotografija Faruk Ibrahimović

    Drugi odnos se uspostavlja između nišana, kao predmeta umjetnikove inspiracije, i prostora u koji je smješten. Taj prostor nije uslovnost opstojnosti nišana, već živa sila te njegove opstojnosti. I ovdje su uloge zamijenjene: prostor ne uslovljava opstojnost nišana, već nišan spiritualizira prostor, prostor misli sebe i time se preseljava u biće nišana, bez nišana prostor bi bio inertna masa koja po sebi ne znači ništa. Nišan omogućuje značenjsku modelaciju prostora, i njegovo preseljenje u tkivo nišana i tako se stvara čudan amalgam: nišan ne može bez prostora, prostor stječe svoju identifikaciju nišanom. Jedno ne možemo razumjeti bez drugog. U toj tački se kristalizira umjetnikov zadatak: da prepozna taj amalgam, da mu pronađe njegove atribute i obezbijedi egzistentnu supstancu. To je – boja!

Fotografija Faruk Ibrahimović

    U boji je osnovno čvorište umjetnosti Faruka Ibrahimovića, iako se ona, na prvi pogled, ukazuje kao marginalna činjenica. Boja nije umjetnikovo htijenje da uslikani prizor stavi u neki koloristički kompleks, boja je proces u stvaranju slike. U nekim drugim fazama njegova stvaranja boja je znatno uočljivija. Treba pogledati njegov ciklus fotografija „Vajano oblacima, bojeno suncem“. Oba pola ove sintagme su podjednako značajna, pa ipak, za nas je značajniji drugi njen dio „bojeno suncem“. Da, upravo to! Svijet, koji Faruk Ibrahimović oblikuje svojim fotografskim aparatom, jeste svijet koji biva „bojen suncem“! Boja sunca jeste identitet onog amalgama koji Faruk Ibrahimović otkriva u susretu prostora i nišana.

Fotografija Faruk Ibrahimović

    Treći aspekt odnosa za koji smo utvrdili da je osnovni tvorački faktor u fotografiji Faruka Ibrahimovića, jeste odnos između nišana i sopstvene imaginacije. Taj odnos se predstavlja u niz varijeteta: na nekim njegovim fotografijama nišan se pojavljuje sam. To su trenuci kada ovaj umjetnik pokušava ispisati poemu gordosti, a ne samotnosti. Svaki njegov osamostaljeni nišan biva pronosilac duha prostornosti, duha kojim progovara i kojim želi manifestirati neumitnost svoje opstojnosti. Ima te gordosti i u odnosu na mjesto gdje ga umjetnik zatječe, ali svoju lirsku transpoziciju gordosti pokazuje načinom svoga oblikovanja i načinom na koji Faruk Ibrahimović postulira taj njegov oblik. Jedan od njih gotovo da i gubi svoju prirodu nišana. To je nišan na panou broj 10. Njegova je gordost šiknula u plavetnu orbitu. On postaje gordost sâma!

Fotografija Faruk Ibrahimović

    Posljednja varijanta odnosa očitovana je između dva ili više nišana. Faruk Ibrahimović je preokupiran njihovom prirodom, njihovim načinom obrade, ali, istovremeno, traži one relacije koje će imati dinamičku komponentu u svojoj protežnosti između tačaka u koje je postavljen nišan. Taj preplet dinamičkih komponenata u slučajevima kad se u okularu njegovog fotografskog aparata nađe više nišana poprima izrazito lirski karakter i, sa bojenim faktorom, uzdiže se do izuzetne vizualne senzacije. I nije potrebno odabirati neki motiv koji bi bio rječitiji od drugoga, svi se nude svojom vizualnom zanosnošću! Njima Faruk Ibrahimović dostiže zenitnu tačku svojih umjetničkih dometa. Onih dometa čiju je karakterologiju tako moćno oblikovao u misao jedan od tumača njegove fotografije, arhitekta Mujo Grbić:
    Ibrahimoviću prirodni oblici su podsticaj koji označavaju sami sebe, ali on ne odolijeva iskušenju da u tom obliku traži drugi smisao od smisla koji oblik kao takav ima, svodi ga na znak, a znak govori o nečemu što je izvan njega u čemu fotograf traži jedan novi život. Jer, oblik prenosi sopstvenu atmosferu, on je stoga definicija prostora, ali u ovom slučaju i nagovještaj novih oblika. On se nastavlja, širi u imaginarnom svijetu u koji nas uvodi autor uspostavljajući jednu igru uzajamnih razmjena i nadmetanja forme i značenja jedno mnoštvo slika koje teže da dođu na svijet stvarajući jednu novu metafizičku realnost.

Fotografija Faruk Ibrahimović

Sarajevo, 16. 4. 2012.
Vojislav Vujanović

Kategorija: 
Foto Događanja

Objavljeno: 11.10.2012.